از فرانکفورت تا رقه

کتاب از فرانکفورت تا رقه نوشتهٔ هادی معصومی زارع، مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای میدانی با اعضای داعش و القاعده و خانواده‌های برخی از آن‌هاست که با تمرکز بر جهادگرایی سلفی و تحولات اجتماعی عراق شکل گرفته است. این کتاب به جای پرداختن صرف به ساختار و عملیات گروه‌های جهادی، تلاش می‌کند زندگی فردی و تشکیلاتی اعضای آن‌ها و مسیری را که به پیوستنشان به این گروه‌ها منتهی شده است، از خلال روایت‌های مستقیم بررسی کند.
یکی از پرسش‌های محوری کتاب این است که افراد چگونه به جریان‌های جهادی جذب می‌شوند و چه عواملی در تغییر نگرش آن‌ها و ماندنشان در تشکیلات نقش دارد. در گفت‌وگوهای کتاب، موضوعاتی مانند خانواده، شرایط اجتماعی، باورهای دینی، روابط خویشاوندی، مسائل اقتصادی، خشم و احساس انتقام، جست‌وجوی معنا و هیجان‌طلبی در کنار تجربهٔ حضور در گروه‌های جهادی مطرح می‌شود. به این ترتیب، خواننده با روایت‌هایی روبه‌رو می‌شود که تلاش می‌کنند پیچیدگی تجربهٔ اعضای این گروه‌ها را نشان دهند.
نویسنده در کنار گفت‌وگو با اعضای عراقی، به تجربهٔ برخی نیروهای غیرعراقی نیز پرداخته و از خلال روایت‌های آن‌ها به موضوعاتی مانند مناسبات میان نیروهای بومی و مهاجر، زندگی درون تشکیلات و عواملی که افراد را به سوی گروه‌های جهادی سوق می‌دهد، توجه کرده است. همچنین نقش برخی زندان‌های عراق در شکل‌گیری و گسترش شبکه‌های جهادی از دیگر موضوعاتی است که در کتاب مطرح می‌شود. این رویکرد باعث می‌شود کتاب فقط مجموعه‌ای از خاطرات یا گفت‌وگوهای پراکنده نباشد و تصویری چندلایه از زمینه‌های فردی و اجتماعی شکل‌گیری جریان‌های جهادی ارائه دهد.
از فرانکفورت تا رقه برای خواننده‌ای که می‌خواهد داعش و القاعده را فراتر از گزارش‌های خبری و روایت‌های کلی بشناسد، می‌تواند اثری قابل توجه باشد. گفت‌وگوهای مستقیم کتاب، امکان آشنایی با تجربهٔ افرادی را فراهم می‌کند که خود در این جریان‌ها حضور داشته‌اند یا از نزدیک با اعضای آن در ارتباط بوده‌اند. از این منظر، کتاب برای علاقه‌مندان به تحولات عراق، افراط‌گرایی، جهادگرایی سلفی، مطالعات اجتماعی و سیاسی منطقه و بررسی زمینه‌های شکل‌گیری و گسترش جریان‌های جهادی نیز قابل توجه است.